Η κινηματογραφική ταινία ΑΜΗΝ του Κώστα Γαβρά  θα προβληθεί τη Δευτέρα 3 Φεβρουαρίου 2014 στις 20:00 μ.μ. στο αμφιθέατρο «Γεώργιος Καφταντζής» της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Σερρών, στο πλαίσιο αφιερώματος στον μεγάλο Έλληνα σκηνοθέτη.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Κώστας Γαβράς

ΧΩΡΑ: Γαλλία, Γερμάνια, Ρουμανία 2002  ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 132΄

ΜΟΥΣΙΚΗ: Armand Amar ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Patrick Blossier

ΣΕΝΑΡΙΟ: Κώστας Γαβράς, Jean-Claude Grumberg, βασισμένο στο θεατρικό έργο "Ο αντιπρόσωπος" του Rolf Hochhuth

ΠΑΙΖΟΥΝ: Ulrich Tukur, Mathieu Kassovitz, Ulrich Mühe, Michel Duchaussoy, Ion Caramitru, Marcel Iures, Friedrich von Thun, Antje Schmidt, Hanns Zischler, Sebastian Koch, Erich Hallhuber, Burkhard Heyl, Angus MacInnes, Bernd Fischerauer, Pierre Franckh κ.α.

ΛΟΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ

        […] Η ταινία που είναι βασισμένη στο θεατρικό έργο του Ρολφ Χόουτ "Ο αντιπρόσωπος", αφορά το Ολοκαύτωμα, τους ισχυρούς που βλέπουν τι συνέβαινε και δεν απέστρεφαν το πρόσωπό τους κι εκείνους τους υφιστάμενους που αγωνίζονταν να πείσουν τον κόσμο ότι τα τρένα που μούγκριζαν στο δρόμο για το Άουσβιτς και το Μπέλζεκ δεν μετέφεραν εργάτες στις καινούργιες τους δουλειές.

Ο αξιωματικός των Ναζί Κουρτ Γκερστάιν (Ούλριχ Τουκούρ), ο ιθύνων νους πίσω από την εκμετάλλευση του θανατηφόρου αερίου Zyclon B, ο οποίος όμως δεν είχε προβλέψει τη χρήση του, είναι ένας από τους πρώτους που θα αποκαλύψει την αλήθεια.

Το Βατικανό με τη σειρά του είχε στείλει απάντηση στην κυβέρνηση των ΗΠΑ, επίσης ζητώντας επαλήθευση. Οι ανθρώπινες ζωές έχουν μετατραπεί σε ευγενική αλληλογραφία παραπεταμένη στις θυρίδες. Ο πάπας Πίος ο ΧΙΙ δεν κάνει καμιά δήλωση και μια από τις πιο μελαγχολικές σκηνές της ταινίας είναι εκείνη που δείχνει τον Γκερστάιν και τον Ρικάρντο να περιμένουν δίπλα στο ραδιόφωνο την παπική καταγγελία που ξέρουμε ότι δεν θα γίνει ποτέ.

Αυτή η ταινία σε μεγάλο βαθμό λειτουργεί ή χάνει μέσα από τα πλάνα που δείχνουν τις αντιδράσεις. Ο Κώστας Γαβράς ξέρει ότι έχουμε χορτάσει εικόνες από το Ολοκαύτωμα. Καλύτερα να αφήσουμε αυτό το άχαρο καθήκον στη φαντασία μας και στον Γκερστάιν που, έπειτα από ένα ολοήμερο ταξίδι στο Μπέλζεκ, έχει καταλάβει τον τρόπο που δρα το κακό και τη δική του συνέργεια σ’ αυτό.

Τα πιο δυνατά σημεία της ταινίας είναι εκείνα στα οποία επισημαίνονται τα σημάδια που προδίδουν την ανθρώπινη κοινοτοπία, η οποία υπογραμμίζει τη μεγαλύτερη φρίκη: η έγκυος γυναίκα του Γκερστάιν προβλέπει ότο θα γεννήσει έναν μέλλοντα ανθυπολοχαγό γιατί νιώθει το μωρό να περπατάει μέσα στη μήτρα της με το βήμα της χήνας, ο σατανικός γιατρός (Ούρλιχ Μύχε) σκιτσάρει σώματα δίχως πρόσωπο πάνω σε μια εικόνα ενός άδειου θαλάμου αερίων.

Δεν θα βρείτε τέτοια μειονεκτήματα στο Αμήν. (Ο μόνος συμβιβασμός που φαίνεται να έχει γίνει είναι ότι οι χαρακτήρες μιλούν αγγλικά με γερμανική προφορά). Τα κοντινά πλάνα συνήθως γίνονται στους χαρακτήρες τους οποίους ευνοεί η αφήγηση, αλλά από την αρχή της ταινίας αυτή η σύμβαση ανατρέπεται απότομα, όταν μια νέα γυναίκα με γλυκό πρόσωπο ξαφνικά χάνει την καίρια θέση που είχε στην ιστορία και γίνεται άλλο ένα νούμερο στις στατιστικές. Καθώς η ταινία βαδίζει προς το τέλος της, εύχεσαι να μην εγκαταλειφθεί αυτή η ανελέητη στάση.

Η εικόνα μένει άφωνη ως το τέλος.

Φυσικά, μερικές από τις στιγμές είναι αρκετά δραματικές από μόνες τους και δεν χρειάζονται σκηνοθετική έμφαση. Μια συζήτηση στην οποία οι στρατηγοί των Ναζί μιλάνε κεφάτα με αντικείμενο το σχέδιο εξόντωσης για το 1948 και το 1949 δεν απαιτεί τίποτα πέρα από τη προσοχή του θεατή που δεν πιστεύει αυτά που ακούει.

Ryan Gilby "The Observer", 14/7/2002, μετάφραση: Μαριάννα Ασπρομμάτη. Από τον τόμο ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΒΡΑΣ, έκδοση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΒΡΑΣ

Έφυγε νεότατος από την Ελλάδα με σκοπό να σπουδάσει κινηματογράφο στην Αμερική, αλλά οι ΗΠΑ δεν του έδωσαν βίζα για πολιτικούς λόγους κι έτσι βρέθηκε στη Γαλλία, η οποία έγινε κατά κάποιο τρόπο η δεύτερη πατρίδα του, χωρίς ωστόσο να αρνηθεί ποτέ τις ελληνικές ρίζες του.

Σπούδασε στην ΙDΗΕC, μαθήτευσε δίπλα στον Ζαν Ρενουάρ και στον Ζακ Ντεμί και ξεκίνησε το 1965 την σκηνοθετική του καριέρα με το Διαμέρισμα Δολοφόνων, ένα αξιόλογο φιλμ νουάρ της γαλλικής σχολής, όπου ανάμεσα στους πρωταγωνιστές, εκτός του Ιβ Μοντάν και του Ζαν-Λουί Τρεντινιάν, συναντάμε το νεαρό τότε Ζακ Περέν, ένα όνομα άμεσα συνδεδεμένο με την περιπέτεια της παραγωγής του Ζ (1969). Μια ταινία που, για ευνόητους πολιτικούς λόγους, γυρίστηκε στην Αλγερία, αλλά που η δράση της, χωρίς να κατονομάζεται, αφορά την Ελλάδα του παρακράτους και της πολιτικής διαφθοράς, λίγο πριν από την κατάλυση μιας, ούτως ή άλλως, ανυπόληπτης δημοκρατίας από τη χούντα των συνταγματαρχών.
Το Ζ, η αντεκδίκηση κατά κάποιο τρόπο του Κώστα Γαβρά στις ΗΠΑ που δεν του είχαν χορηγήσει βίζα, θα τιμηθεί με Όσκαρ μοντάζ και ξενόγλωσσης ταινίας, θα έχει μια τεράστια παγκόσμια επιτυχία και κυρίως θα επηρεάσει δεκάδες άλλους σκηνοθέτες από διάφορες χώρες ώστε να προβούν σε ανάλογα εγχειρήματα κινηματογράφου της καταγγελίας, άμεσα συνυφασμένου με το προοδευτικό ρεύμα της δεκαετίας του '70.

Ο Γαβράς, πάντως, θέλοντας να δείξει ότι δεν υπάρχουν μοντέλα πολιτικού σινεμά, θα κάνει στη συνέχεια μια διαφορετική ταινία, μέσα όμως στο ίδιο πνεύμα της πολιτικής ευαισθησίας, καταγγέλλοντας με την Ομολογία (1970) τις σταλινικές δίκες και το φαινόμενο του ολοκληρωτισμού στις σοσιαλιστικές χώρες, σε μια εποχή που το θέμα αυτό ήταν ακόμα ταμπού για την αριστερά.

Η Κατάσταση Πολιορκίας (1973), καταγγελία των επεμβάσεων των ΗΠΑ στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, αλλά και του αδιεξόδου του αντάρτικου των πόλεων, θα κλείσει την "πολιτική τριλογία" του Γαβρά, ο οποίος θα συνεχίσει να κάνει ταινίες μέσα στο ίδιο πνεύμα, ακόμα και όταν προσκληθεί από το ίδιο το Χόλιγουντ (Ο Αγνοούμενος, Το Μουσικό Κουτί, Το στίγμα της προδοσίας κ.ά.).

Ένα από τα μυστικά της επιτυχίας των πολιτικών ταινιών του Γαβρά είναι ότι δεν περιορίζονται σε γενικού τύπου καταγγελίες, αλλά αναδεικνύουν το ανθρώπινο δράμα των ατόμων που πέφτουν θύματα της δυσλειτουργίας των θεσμών της δυτικής δημοκρατίας. Κι αυτή η ανθρώπινη διάσταση είναι που κάνει τόσο συγκλονιστική μια ταινία πάνω στο θάνατο και την απελπισία του έρωτα, όπως είναι η Λάμψη μιας γυναίκας (1979), η ωραιότερη από τις μη "πολιτικές" ταινίες του Γαβρά.

Ο δημιουργός του Mad City (1997), μιας ταινίας πάνω στον κυνισμό των μίντια, γνωρίζει επίσης πώς να αξιοποιεί το μαύρο χιούμορ και την πικρή σάτιρα ως βασικά εκφραστικά μέσα ενός κοινωνικά ευαισθητοποιημένου σινεμά - στοιχεία που συναντάμε και σε δυο γαλλικές ταινίες του, Οικογενειακή Υπόθεση (1986) και Μικρή Αποκάλυψη (1993), που προβάλλονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Το αφιέρωμα στον Κώστα Γαβρά κλείνει τέλος με την επίσημη πρεμιέρα της τελευταίας του ταινίας Αμήν (2002) που, όπως και το Μουσικό Κουτί, αναφέρεται στα εγκλήματα του ναζισμού και την αναγκαιότητα της αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης, μια ταινία που σκανδάλισε με το θέμα της και την αφίσα της το Βατικανό, δείχνοντας πόσο επίκαιρο και δυνατό παραμένει το σινεμά του Γαβρά: ένα σινεμά κάτω από τον αστερισμό της πολιτικής, αλλά και της ευαισθησίας στα μεγάλα προβλήματα που συνεχίζουν να απασχολούν τον άνθρωπο του 21ου αιώνα.