Μερικές σκέψεις με αφορμή την παγκόσμια μέρα Αρχιτεκτονικής

στις 7 Οκτωβρίου 2013.

Αλλά και στα περισσότερα μέρη του κόσμου η αρχιτεκτονική και οι αρχιτέκτονες έχουν εισέλθει πλέον για τα καλά στο παιχνίδι της παγκόσμιας επικοινωνίας και του διεθνούς τρόπου ζωής. Οι διάσημοι αρχιτέκτονες χτίζουν ταυτόχρονα σε 20 διαφορετικά μέρη του πλανήτη και σχεδιάζουν άλλα τόσα απραγματοποίητα projects, φανταστικά κτίρια τεραστίων διαστάσεων και κολοσσιαίων προϋπολογισμών. Τις περισσότερες φορές δίχως αίσθηση του μέτρου, αλλά με περίσσιο θράσος και τόλμη.

Τα παραδείγματα πολλά. Στην Ισπανία οι περιφέρειες συναγωνίζονταν η μία την άλλη για την κατασκευή αρχιτεκτονημάτων, δημοσίων κτιρίων υψηλής αισθητικής και προϋπολογισμού, από αρχιτέκτονες παγκόσμιους star και τελικά όλα αυτά σταμάτησαν άδοξα στο βωμό της οικονομικής κρίσης που έπληξε την χώρα.

Από την άλλη μεριά οι νεόπλουτες χώρες διαφημίζουν το χρήμα τους σχεδιάζοντας υπέρλαμπρα μέγαρα. Οι χώρες του Περσικού Κόλπου διαμορφώνουν ένα αστικό τοπίο illusion. Φυτεμένες πόλεις και κτίρια μέσα στην έρημο. Μια σκηνογραφία αρχιτεκτονικής στην κορύφωση της.

Από κοντά πλέον και οι πλούσιες χώρες (από πετρέλαια) της πρώην Σοβιετικής Ένωσης που προσπαθούν να αναδυθούν στον παγκόσμιο αρχιτεκτονικό χάρτη των κατασκευών, πληρώνοντας αδρά τους αρχιτέκτονες παγκόσμιους star για να αναδείξουν ένα πιο πολιτιστικό προφίλ.

Ποιος θα μιλήσει όμως για τα σπίτια που βγαίνουν στους πλειστηριασμούς και παίρνουν οι τράπεζες στην Ιβηρική χερσόνησο. Ποιος θα απαιτήσει καλύτερες συνθήκες δουλειάς για τους δούλους που κτίζουν τα στάδια, τα μουσεία και τους ουρανοξύστες στις χώρες του κόλπου. Ποιος θα πει μια λέξη για τους άνεργους του κατασκευαστικού τομέα στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου.

Γιατί η σωστή αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο των πλουσίων και των οικονομικά ευκατάστατων. Οι αρχιτέκτονες δεν σχεδιάζουν μόνο προβεβλημένα μέγαρα και σύγχρονα παλάτια. Σχεδιάζουν την κατοικία του καθημερινού ανθρώπου, του εργάτη, του αγρότη, του υπάλληλου, στεγάζουν τη ζωή και τα όνειρα των οικονομικά ασθενέστερων. Οι πόλεις και ο δημόσιος χώρος δεν ανήκει μόνο στα μεγάλα ιδιωτικά αυτοκίνητα. Και οι εργατικές συνοικίες χρειάζονται δημόσια κτίρια κοινωνικού χαρακτήρα. Ένα σωστό σχολείο, ένα κέντρο υγείας, ένα χώρο για να αθληθούν οι νέοι, ένα πάρκο για να ξαποστάσει η τρίτη ηλικία, ένα χώρο για να εκφράσει τον δυναμισμό της η νεολαία.

Η αρχιτεκτονική και οι αρχιτέκτονες πρέπει επιτέλους να αρθρώσουν πιο δυνατά τον λόγο τους. Να υψώσουν φωνή όπου και άμα χρειαστεί. Να παρουσιάσουν τις δικές τους προτάσεις. Δίχως ταμπού, προκαταλήψεις και παρωπίδες. Δίχως χρώματα και κομματικές δυσκαμψίες. Λύσεις που θα απευθύνονται κατευθείαν στην κοινωνία τόσο συνολικότερα όσο και εξατομικευμένα σε καθεμία από αυτές. Με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις αληθινές ανάγκες του. Να απαγκιστρωθούν από εφήμερες πολιτικές και φαντασιόπληκτους πολιτικούς που εύκολα υπόσχονται. Πρέπει να μείνουν όσο μπορούν μακριά από τις σειρήνες τις εμπορευματοποίησης και του εφήμερου κέρδους, τα συναδερφικά μαχαιρώματα και να συσπειρωθούνε σε συλλογικότητες. Πολλοί μαζί μπορούμε να κάνουμε πολλά περισσότερα πράγματα.

Είναι η πρόκληση των καιρών. Πρέπει η αρχιτεκτονική να δείξει το βαθύ κοινωνικό της πρόσωπο και να είναι η πρώτη που θα μπει στο διάλογο για μία καλύτερη κοινωνία στη μεταβιομηχανική εποχή που ζούμε. Πλέον μπαίνουμε σε μία νέα εποχή των επικοινωνιών, των δικτύων και της ενέργειας. Οι ταχύτητες τους αφάνταστα γρήγορες. Οι προκλήσεις και οι προσκλήσεις πολλές. Ο χρόνος τρέχει αδυσώπητα. Δεν πρέπει να υπάρξει άλλη ολιγωρία. Πρέπει όμως εμείς οι αρχιτέκτονες να παραμερίσουμε πρώτα τις όποιες διαφορές μας και να αρθρώσουμε ένα κοινό αλλά ουσιαστικό λόγο, συσπειρωμένοι και επικεντρωμένοι στο στόχο μας. Να ενώσουμε τα ξεχωριστά όνειρα, τους πόθους, τις ιδέες και τις προτάσεις του καθενός μας και να σχηματοποιήσουμε κάτι ολοκληρωμένο και ξεχωριστό. Κάτι συνολικό.

Για κάποιους αυτό φαντάζει ουτοπία, όνειρο. Για εμάς τους αρχιτέκτονες που ζούμε μέσα σε αυτό όλα είναι δυνατά και πραγματοποιήσιμα. Αρκεί να το θελήσουμε πραγματικά.

Σέρρες 4/10/2013

Για το Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Ν. Σερρών

(Ανδρέας Γ. Βάκαλος)