Το χειρότερο είναι πιθανό αλλά το καλύτερο παραμένει εφικτό»

Edgar Morin

Του Θανάση Λάππα

Επικοινωνιολόγου – Πολιτικού επιστήμονα

Εάν δεχθούμε ότι οι Σέρρες είναι ένας κύκλος, τότε το κέντρο της είναι παντού και η περιφέρεια στο πουθενά. Δε διαθέτουν ένα σημείο αναφοράς για τους κατοίκους και τους επισκέπτες, σύμβολο της ιστορικής συνέχειας της κοινότητας ,  γύρω από το οποίο να οργανώνεται η ζωή .

Όσο για την περιφέρεια, γεωγράφοι και άλλοι ειδικοί έχουν υπογραμμίσει τη σημασία των συνόρων για τη δημιουργία ταυτότητας. Εάν η Ευρώπη σήμερα ψάχνεται, είναι επειδή μήτε  κέντρο υφίσταται, μήτε γνωρίζει πού σταματούν τα όριά της.

«Αποδίδουμε στην πόλη και στο νομό μας το κτίριο εκείνο, που είναι συνώνυμο της ιστορίας μας. Εντάσσουμε στην καθημερινότητά μας διαδρομές του παρελθόντος», τόνιζε ο Στέφανος Φωτιάδης στις 28 του περασμένου Οκτώβρη, στην ομιλία του για τα εγκαίνια της αίθουσας «Κ. Καραμανλής» στο ανακαινισμένο Διοικητήριο.

            «Απευθύνω δε δημόσια την παραίνεσή μου προς όλους τους πολίτες, οι οποίοι διαθέτουν αντικείμενα, φωτογραφίες που μας συνδέουν με τον ιστορικό χώρο, να τα διαθέσουν για έκθεση, ώστε να δώσουμε συνολικά στο Διοικητήριο το χαρακτήρα του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του τόπου μας, να είναι ο πρώτος προορισμός για τους επισκέπτες της πόλης και του νομού Σερρών».

Ο τέως νομάρχης «σημάδεψε» το κέντρο του κύκλου, έδειξε την καρδιά.

            Το Διοικητήριο είναι πολύ περισσότερο από γραφεία 1^ης και 2^ης κατηγορίας, που πρέπει να μοιράσουμε. «Είναι ένα σημαντικό τοπόσημο με ιστορική και αρχιτεκτονική σημασία» και ως τέτοιο πρέπει να αξιοποιηθεί. Ως χώρος, ο οποίος θα φιλοξενεί τα μεγάλα ραντεβού της κοινωνικο-πολιτικής και πολιτιστικής ζωής των Σερρών, θα ιστορεί το παρελθόν και θα συμβάλλει στην τουριστική ανάπτυξη της πόλης.

Η πόλη

            Τι είναι η πόλη; Είναι απόθεμα μνήμης. Η τελευταία δεν είναι δεδομένη και στατική, είναι δυναμική. Κινδυνεύει από την ιστορία, που μανιπουλάρουν οι νικητές της στιγμής, την επιλεκτική μνήμη, που τη θέλει σε συνάφεια μ’ αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε, και από την πολεοδομική αμνησία. Η οικονομική επιτυχία μιας πόλης έχει άμεση σχέση με τη διατήρηση της μνήμης καθ’ όσο αυτή, αναδεικνυόμενη, μπορεί να προσελκύσει τουρισμό και επενδύσεις. Σερραίοι, εμπρός στο δρόμο που χάραξε ο Μπουτάρης…με τούρκους και εβραίους.

            Η πρόοδος μιας κοινωνίας σχετίζεται στενά με τον τρόπο που προστατεύεται, αξιοποιείται ή, αντιθέτως, καταστρέφεται αυτό το θεμελιακό πολιτικό κεφάλαιο. Η συνειδητή, συστηματική καταστροφή του μνημειακού πλούτου της πόλης (urbicide) θα σημάνει την διάλυση της κοινωνίας.Στην ιστορία τα παραδείγματα αφθονούν.

 Μνήμη, παρόν και μέλλον είναι συγκοινωνούντα δοχεία, είναι σε ανοικτή γραμμή. Το παρελθόν αποτελεί τη βάση για την οικοδόμηση του μέλλοντος. Όταν οι αναμνήσεις σκοτεινιάζουν, τα σχέδια επίσης θολώνουν. Αντίστροφα, μέσα από τους στόχους και τα πλάνα, πολύ συχνά, δίνουμε ζωή στις αναμνήσεις (Διοικητήριο, Μουσείο ΥΕΒ, σήμερα ΔΕΒ). Πολύ σωστά λοιπόν το τοποθέτησε ο Ερνέστος Ρενάν: «Ο αληθινά προοδευτικός άνθρωπος είναι εκείνος που έχει ως σημείο εκκίνησης ένα βαθύ σέβας για το παρελθόν».

Το μέλλον

            «Οι πόλεις δείχνουν ποιοι είμαστε και πού πάμε». Είναι ο καθρέφτης μας. Ποιοι είμαστε λοιπόν; Είμαστε αληθινά προοδευτικοί; Πώς συμπεριφερόμαστε, πώς διαχειριζόμαστε το απόθεμα μνήμης της πόλης μας; Το προστατεύουμε, το αξιοποιούμε ή το καταστρέφουμε είτε από αδιαφορία είτε σκόπιμα, για λόγους εθνο-φυλετικής καθαρότητας;

            Πού πάμε αλήθεια; Έχουμε κοινό όραμα, μοιραζόμαστε την  ίδια  εικόνα του μέλλοντος της πόλης μας;

            Το παρόν δεν είναι παρά μία εκδήλωση συνειδητή ή ασυνείδητη του μέλλοντος, το πώς το οραματιζόμαστε. Οραματίζομαι το μέλλον σημαίνει δίνω νόημα  στο παρόν και ακόμη περισσότερο ότι το προετοιμάζω. Υπάρχουν τρεις  τρόποι για να προσεγγίσουμε το μέλλον:

1. Περιμένουμε από τους άλλους να το ορίσουν. Χαρακτηριστική η περίπτωση της χώρας μας.
2. Σκεπτόμαστε πώς αυτό θα μπορούσε να είναι. Έτσι προετοιμαζόμαστε για να δράσουμε ή να αντιδράσουμε, να λάβουμε την κατάλληλη θέση ώστε να αποκομίσουμε οφέλη π.χ. δημιουργία υποδομών για 12μηνο πολυθεματικό τουρισμό, βιολογική γεωργία κ.ά.
3. Φανταζόμαστε το μέλλον όπως  θα όφειλε να είναι. Έτσι μπορούμε να σχεδιάσουμε την «ιδεατή πόλη» προς την οποία πρέπει να τείνουν όλες οι προσπάθειές μας. Και τέτοιες πόλεις υπάρχουν, αν πιστέψω το διεθνή Τύπο, οι οποίες παίρνουν άριστα στην ποιότητα ζωής. (Μόναχο, Μόντρεαλ, κ.ά.). Δεν έχουμε παρά να προσαρμόσουμε το city wide master plan τους στη δική μας πόλη  για «να αλλάξουμε την όψη της και τη μοίρα των κατοίκων της».

Η οικοδόμηση και στην Ελλάδα των δυτικών κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών δομών απέτυχε, διότι αυτές δεν μεταφέρονται μηχανιστικά και δεν αντιγράφονται απλά.

Όπως επισημαίνει ο Κώστας Αξελός, «οι χώρες, που δεν δημιούργησαν το νεωτερικό κόσμο, οφείλουν να πραγματοποιήσουν ξανά και για δικό τους λογαριασμό τούτες τις κατακτήσεις…» και «για να γίνει η Ελλάδα αληθινά νεωτερική, θα πρέπει να υπάρξει ένα κίνημα προερχόμενο από τη δική της ουσία…» («Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας») υπογράμμιζε ο φιλόσοφος, από το 1954 ήδη. Δεν εισακούστηκε και ο «ριζικός δυτικισμός”  εξεμέσθη.

Τη δημοκρατία - με όλο το πολιτισμικό πακέτο και την ποιότητα ζωής που εμπεριέχει αυτό το πολίτευμα - δεν μπορούμε να την εισάγουμε, όπως κάνουμε για όλα τα άλλα. Οφείλουμε να την κατακτήσουμε μέσα από την παιδεία και την κοινωνικoποίηση.

«Καθαριότητα και τάξη δεν είναι ενστικτώδεις, είναι θέμα παιδείας και όπως τα περισσότερα μεγάλα πράγματα πρέπει να καλλιεργήσεις a taste γι’ αυτά» (B. Disraeli) και όχι να τοποθετείς «2.000 εθελοντές φύλακες σε πάρκα και πλατείες» για να έχεις καθαρότερη πόλη (Γ. Μπουτάρης). Συμπέρασμα: Του city wide master plan πρέπει να προηγηθεί η κατάκτηση από τους πολίτες των εννοιών του δημόσιου χώρου, του συλλογικού βίου, του κοινού καλού, της αισθητικής, της ομορφιάς ως αξίας, της ορθολογικής σκέψης. Ο ανεύθυνος πολίτης – κακομαθημένο παιδί που το μόνο που ξέρει είναι να απαιτεί, να κριτικάρει, να διαμαρτύρεται, να ρυπαίνει, να καταστρέφει – πρέπει να μεταλλαχθεί σε υπεύθυνο δημότη επίκουρο της δημοτικής αρχής στο έργο που αυτή έχει να επιτελέσει, ξεκινώντας από το μικρο- περιβάλλον του (το σπίτι, το χώρο δουλειάς του). Να μη ρωτά τι κάνει η δημοτική αρχή γι’ αυτόν, αλλά να δει τι μπορεί να κάνει αυτός για το δήμο.

Ο στόχος θα έχει επιτευχθεί όταν δεν θα υπάρχει η ανάγκη διατήρησης του σχετικού νεοπαγούς γραφείου.

Επανίδρυση του δημότη

Η επανίδρυση του δημότη είναι η αξεπέραστη, sine qua non προϋπόθεση για την επανίδρυση της πόλης. Το citizen wide master plan προηγείται του city wide master plan. Χωρίς citizen δεν υπάρχει city παρά μία βίαιη, αβίωτη, βρόμικη πόλη, που απανθρωποποιεί και σκοτώνει.

Ο πολίτης θα μάθει: να μη θεωρεί το χώρο έξω από το σπίτι του no man’s land, αλλά σαν τη μεγάλη αυλή του, ότι έχει υποχρεώσεις και όχι μόνο δικαιώματα, ότι, αυτό που  είναι καλό για το δήμο είναι και γι’ αυτόν, θα μάθει να ενεργοποιεί την κοινωνική κα ορθολογική του σκέψη.

Θα πάρει χρόνο. Ένα πλάνο σε βάθος μιας γενιάς με τη σύμπραξη όλων: Δημοτικής αρχής, Εκπαίδευσης, επιχειρηματικής κοινότητας, συλλόγων, μέσα από ένα μακρόπνοο πρόγραμμα μαθημάτων, σεμιναρίων, σχολών γονέων, εκδηλώσεων, δράσεων και κινήτρων. Είναι καιρός σ’ αυτή τη χώρα να μάθουμε τι θα πει στρατηγική, να αποκτήσουμε την κουλτούρα του μακροπρόθεσμου.Ουτοπικό;

Διάβασα τελευταία ότι στη Ρωσία, στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, τα πρωινά γίνονται τα μαθήματα του προγράμματος , όπως παντού και τα απογεύματα οι μαθητές διδάσκονται ηθική και πατριωτισμό!

Η δημοτική αρχή

Όποιος μιλά για καθαριότητα πρέπει πρώτα να σκουπίζει μπροστά από την πόρτα του. Η δημοτική αρχή πρέπει να είναι μεταρρυθμιστική κι όχι διορθωτική, να είναι  η αλλαγή που επαγγέλλεται.

      Ο δήμαρχος – ηγέτης οφείλει  να είναι παιδαγωγός. Να μη φοβάται να αρθρώσει ένα νέο κοινωνικό λόγο, να θίξει  θέματα που ενοχλούν, να μιλήσει  επιτιμητικά στους δημότες, σε συνάφεια με  αντισυμβατικές πράξεις, ρήξεις, ανατροπές ακόμη και αν ματώσει. Να μην ξεχωρίζει την κυβερνητική από την προεκλογική περίοδο. Να κάνει πράξη την κουλτούρα του μακροπρόθεσμου και να την μεταλαμπαδεύσει  στους δημότες. Άλλως  η πόλη θα μας ακολουθεί!

Ο Καλλικράτης δίνει τη δυνατότητα στον κάθε δήμο να εφεύρει το πεπρωμένο του, ανεξάρτητα από την τύχη της χώρας. Εάν εμείς, εμμείνουμε στο μινύρισμα, θα είμαστε άξιοι της μοίρας μας.